«Демалысқа әлі ерте», «биыл демалыс жоқ, жұмыс көп», «демалыс ақысы кейін» — мұндай сөздерді көп адам естиді. Бірақ жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы — Еңбек кодексімен кепілдендірілген құқық, жұмыс берушінің сыйы емес. Бұл мақалада демалыс қанша күн болатынын, демалыс ақысы қалай есептелетінін, демалысты бөлуге бола ма және жұмыстан шыққанда пайдаланылмаған күндер үшін не төленетінін түсіндіреміз. Нақты дау кезінде Еңбек кодексінің қолданыстағы редакциясын «Әділет» порталынан тексеріңіз.
- Кемінде 24 күнтізбелік күн жыл сайын, жалақы сақталады.
- Қосымша демалыс — зиянды жағдайда жұмыс істейтіндерге, мүгедектігі бар адамдарға және басқа санаттарға.
- Мереке күндері демалыс санына кірмейді.
- Демалыс ақысы орташа жалақыдан есептеліп, демалыс басталғанға дейін төленеді.
- Жұмыстан шыққанда пайдаланылмаған күндер үшін өтемақы төленеді.
Демалыс қанша күн
| Кімге | Демалыс ұзақтығы |
|---|---|
| Барлық қызметкерлерге | Кемінде 24 күнтізбелік күн |
| Зиянды және (немесе) қауіпті жағдайда жұмыс істейтіндерге | Негізгі демалысқа қосымша — кемінде 6 күнтізбелік күн |
| I және II топтағы мүгедектігі бар адамдарға | Қосымша — кемінде 6 күнтізбелік күн |
| Еңбек шартында немесе ұжымдық шартта белгіленсе | Жұмыс беруші ұзағырақ демалыс бере алады |
Демалыс күнтізбелік күнмен есептеледі: сенбі мен жексенбі де кіреді. Ал демалыс кезеңіне түскен мереке күндері (Наурыз, Тәуелсіздік күні т.б.) демалыс санына кірмейді — демалыс сонша күнге ұзарады.
Демалысты қашан алуға болады
- Демалыс кестесі бойыншаЖұмыс беруші жыл басында демалыс кестесін бекітеді. Кестеге өз тілегіңізді алдын ала айтыңыз.
- Бірінші жұмыс жылындаДемалыс кесте бойынша немесе келісім бойынша беріледі. Көп компания алғашқы демалысты бірнеше ай жұмыс істегеннен кейін береді — шартта не жазылғанын қараңыз.
- Бөліп алуЕкі тарап келіссе, демалысты бөліктерге бөлуге болады. Әдетте бөліктердің бірі кемінде екі апта болады — толық демалу үшін.
- АуыстыруАуырып қалсаңыз, мемлекеттік міндет атқарсаңыз немесе демалыс ақысы уақтылы төленбесе, демалыс басқа уақытқа ауыстырылады немесе ұзартылады.
Демалысқа өтініш үлгісі. «Сізден маған 2026 жылғы 1 қазаннан бастап 24 күнтізбелік күнге жыл сайынғы ақылы еңбек демалысын беруіңізді сұраймын. 15.09.2026, қолы». Өтініштің екінші данасына қабылданған күнін қойдыртыңыз.
Демалыс ақысы қалай есептеледі
Демалыс ақысы соңғы 12 айдағы орташа жалақыдан есептеледі. Оған жалақы, үстемеақылар, тұрақты сыйақылар кіреді; бір реттік материалдық көмек пен әлеуметтік төлемдер кірмейді. Жеңілдетілген формула:
- 12 айлық жалақыны қосыңызМысалы, айына 300 000 ₸ болса — 3 600 000 ₸.
- Орташа күндік жалақыны табыңыз3 600 000 ÷ 12 ÷ 29,3 (айдағы күнтізбелік күндердің орташа саны) ≈ 10 239 ₸.
- Демалыс күндеріне көбейтіңіз10 239 × 24 ≈ 245 700 ₸ — ұсталымдарға дейінгі сома.
Демалыс ақысынан да жалақыдағыдай зейнетақы жарнасы, МӘМС жарнасы және ЖТС ұсталады — қалай есептелетіні жалақыдан ұсталатын салықтар мақаласында. Нақты есепті бухгалтерия орташа жалақыны есептеу қағидаларына сәйкес жасайды, сондықтан сома сәл өзгеше болуы мүмкін.
Демалыс ақысы демалысқа дейін төленуі керек. Егер демалыс басталғанша ақша түспесе, сіз демалысты кейінге ауыстыруды талап ете аласыз. Демалыс ақысын «демалыстан кейін» беру — бұзушылық.
Демалыстың басқа түрлері
- Жалақысы сақталмайтын демалыс — келісім бойынша, кез келген ұзақтыққа. Кейбір жағдайларда (неке қию, бала туылуы, жақын туысының қайтыс болуы) жұмыс беруші қызметкердің өтініші бойынша бес күнтізбелік күнге дейін беруге міндетті.
- Жүктілік және босану демалысы — әдетте 126 күнтізбелік күн (күрделі босанғанда және егіздер туғанда ұзағырақ), әлеуметтік төлем мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан.
- Бала күтімі бойынша демалыс — бала үш жасқа толғанша, жұмыс орны сақталады.
- Оқу демалысы — оқуды жұмыспен қатар жүргізетіндерге, сессия мен емтихан кезінде.
Жиі кездесетін бұзушылықтар
- «Биыл демалыс бермейміз»Демалыс жыл сайын берілуі керек. Қатарынан екі жыл демалыс бермеу — бұзушылық.
- Демалысты «ақшамен ауыстырамыз»Жалпы ереже бойынша өтемақы тек жұмыстан шыққанда төленеді.
- Демалыс ақысын кешіктіруДемалыс басталғанға дейін төленуі тиіс.
- Демалыстан келісімсіз шақыруТек қызметкердің келісімімен болады.
- Жұмыстан шыққанда өтемақыны ұмытуПайдаланылмаған барлық күндер үшін өтемақы соңғы есеп айырысуға кіреді. Толығырақ — жұмыстан шығу өтініші мақаласында.
Ресми рәсімделмесеңіз, демалыс құқығы да жоқ. «Конвертпен» немесе шартсыз жұмыс істесеңіз, демалыс ақысы да, өтемақы да болмайды — оны дәлелдеу өте қиын. Сондықтан жұмыс таңдағанда еңбек шартын бірінші күннен талап етіңіз. Жұмыс беруші басқа не міндетті екенін қызметкер құқықтары мақаласынан оқыңыз (орыс тілінде).
Демалыс құқығын сақтайтын жұмыс беруші табыңыз
rabotaplus.kz-те жұмыс берушілер БСН бойынша тексерілген — бұл ресми рәсімдейтін нақты компаниялар. AI тәжірибеңізге сәйкес вакансияларды бірінші көрсетеді. Ізденушілерге тегін.
Жиі қойылатын сұрақтар
Еңбек демалысы қанша күн?
Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы кемінде 24 күнтізбелік күн. Зиянды және қауіпті жағдайда жұмыс істейтіндерге, мүгедектігі бар адамдарға және кейбір басқа санаттарға қосымша демалыс беріледі. Жұмыс беруші еңбек шартында немесе ұжымдық шартта ұзағырақ демалыс белгілей алады.
Демалысқа мереке күні түсіп қалса не болады?
Демалыс кезеңіне түскен мереке күндері демалыс күндерінің санына кірмейді — демалыс сол күндерге ұзарады.
Демалыста ауырып қалсам не болады?
Еңбекке жарамсыздық парағы болса, демалыс ауырған күндерге ұзартылады немесе басқа уақытқа ауыстырылады. Жұмыс берушіге ауырғаныңызды хабарлап, парақты тапсырыңыз.
Демалысты ақшамен ауыстыруға бола ма?
Жалпы ереже бойынша жоқ — демалыс демалу үшін беріледі. Пайдаланылмаған демалыс үшін ақшалай өтемақы еңбек шарты тоқтатылғанда төленеді.
Жұмыс беруші демалыстан шақырып ала ма?
Тек қызметкердің келісімімен. Пайдаланылмаған күндер кейінірек беріледі немесе келесі жылғы демалысқа қосылады.