Вакансияда 300 000 теңге жазылған, ал картаға 250 мыңнан сәл асатын сома түседі. Айырмасы қайда кетеді? 2026 жылы жаңа Салық кодексі күшіне енді: жеке табыс салығының ережесі мен стандартты шегерім өзгерді. Бұл мақалада жалақыдан не ұсталатынын, қолға тиетін соманы қалай есептеуге болатынын және жұмыс беруші өз қаражатынан не төлейтінін қарапайым тілмен түсіндіреміз. Мөлшерлемелер мен шекті сомалар жыл сайын жаңарады, сондықтан нақты есеп үшін kgd.gov.kz сайтындағы калькуляторды немесе бухгалтерді тексеріңіз.
- Қызметкерден ұсталады: зейнетақы жарнасы (МЗЖ) 10%, МӘМС жарнасы 2%, жеке табыс салығы (ЖТС) 10%.
- Стандартты шегерім: 2026 жылы айына 30 АЕК (4 325 × 30 = 129 750 ₸) — осы сомаға салық салынбайды.
- 300 000 ₸ жалақыдан қолға шамамен 250 500 ₸ тиеді.
- Жұмыс беруші өз қаражатынан әлеуметтік салық, әлеуметтік аударымдар, МӘМС және зейнетақы жарнасын қосымша төлейді.
- Айыппұл ұстау заңсыз.
Жалақыдан не ұсталады
| Төлем | Мөлшері | Не үшін |
|---|---|---|
| Міндетті зейнетақы жарнасы (МЗЖ) | Жалақының 10% | БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотыңызға түседі — бұл сіздің ақшаңыз. |
| МӘМС жарнасы | Жалақының 2% | Міндетті медициналық сақтандыру: емханадағы тегін қызметтердің кеңейтілген пакеті. |
| Жеке табыс салығы (ЖТС) | 10% (жылына 8 500 АЕК-тен асатын бөлігіне — 15%) | Бюджетке түседі. Салық салынатын база шегерімдерден кейін есептеледі. |
Бұл үш төлемді жұмыс беруші сіздің атыңыздан ұстап, аударады — сіз өзіңіз ештеңе төлемейсіз. Бұл «салық агенті» деп аталады.
Қолға тиетін соманы есептеу
- Зейнетақы жарнасыЕсептелген жалақы × 10%.
- МӘМС жарнасыЕсептелген жалақы × 2%.
- Салық салынатын базаЖалақы − МЗЖ − МӘМС − стандартты шегерім (30 АЕК = 129 750 ₸). Нәтиже теріс болса, салық нөлге тең.
- ЖТССалық салынатын база × 10%.
- Қолға тиетін сомаЖалақы − МЗЖ − МӘМС − ЖТС.
Стандартты шегерім туралы. Оны тек негізгі жұмыс орнында, өтініш бойынша аласыз. Қосымша жұмыс орнында (қоса атқаратын жұмыс) шегерім қолданылмайды — сондықтан сол жерде салық көбірек ұсталады. Мүгедектігі бар адамдар, көп балалы ата-аналар сияқты кейбір санаттарға қосымша шегерімдер қарастырылған.
Үш есептеу үлгісі
| 150 000 ₸ | 300 000 ₸ | 500 000 ₸ | |
|---|---|---|---|
| МЗЖ 10% | 15 000 | 30 000 | 50 000 |
| МӘМС 2% | 3 000 | 6 000 | 10 000 |
| Стандартты шегерім | 129 750 | 129 750 | 129 750 |
| Салық салынатын база | 2 250 | 134 250 | 310 250 |
| ЖТС 10% | 225 | 13 425 | 31 025 |
| Қолға | 131 775 | 250 575 | 408 975 |
Көріп тұрғаныңыздай, шағын жалақыда салық аз дерлік — негізгі ұсталым зейнетақы мен медицинаға кетеді. Жалақы өскен сайын ЖТС үлесі де өседі. Жалақы туралы сұхбатта сөйлескенде әрдайым «қолға» ма, әлде «ұсталымға дейін» бе екенін нақтылаңыз — бұл 15–20% айырмашылық. Сұхбатта жалақыны қалай талқылау керектігі — сұхбат сұрақтары мақаласында.
«Конвертпен» жалақы. Шартта ең төменгі жалақы, қалғаны қолма-қол — бұл сізге тиімсіз. Зейнетақы шотыңызға аз түседі, ауырғанда және декретте төлем ресми жалақыдан есептеледі, ал дау кезінде шартта жоқ соманы өндіріп алу өте қиын.
Жұмыс беруші өз қаражатынан не төлейді
Бұл төлемдер сіздің жалақыңыздан ұсталмайды, жұмыс беруші оларды жалақының үстінен төлейді:
- Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасы — 2026 жылы 3,5%, ол да сіздің жеке шотыңызға түседі;
- Әлеуметтік аударымдар — 5%, жұмыстан айырылғанда, декретте, еңбекке жарамсыз болғанда төлемдер осыдан;
- МӘМС аударымдары — 3%;
- Әлеуметтік салық — жаңа Салық кодексі бойынша 6%.
Сондықтан 300 000 теңге жалақысы бар қызметкер компанияға жалақыдан шамамен 15–17%-ға қымбатқа түседі. Жұмыс берушілер үшін толық есеп — қызметкер жалдау құны туралы мақалада (орыс тілінде) және қызметкерді ресми рәсімдеу нұсқаулығында.
Есеп парағын қалай тексеру
Жұмыс беруші ай сайын есеп парағын беруге міндетті — қағазда немесе электронды түрде. Онда:
- есептелген жалақы, үстемеақылар, сыйақылар;
- ұсталымдар — әрқайсысы бөлек;
- қолға берілетін сома.
- Зейнетақы шотын тексеріңізenpf.kz немесе ENPF қосымшасы — жарналар ай сайын түсіп тұруы керек.
- МӘМС мәртебесін тексеріңізegov.kz немесе медициналық сақтандыру қорының сайты — «сақтандырылған» деп тұруы керек.
- Еңбек шартын ЕСУТД-дан табыңызenbek.kz-те — ресми рәсімделгеніңіздің дәлелі.
- Сәйкессіздік болсаалдымен жұмыс берушіге жазбаша сұрау жіберіңіз, одан кейін — еңбек инспекциясына.
Жаңа жұмыс іздеп жүрсеңіз, жалақысы нақты көрсетілген және жұмыс берушісі тексерілген вакансияларды таңдаңыз. Жұмыс беруші туралы не білу керектігі — жұмыс берушіні тексеру мақаласында (орыс тілінде).
Жалақысы ашық көрсетілген вакансиялар
rabotaplus.kz-те жұмыс берушілер БСН бойынша тексерілген, ал AI тәжірибеңізге сәйкес вакансияларды бірінші көрсетеді. Ізденушілерге тегін, жұмыс беруші 72 сағат ішінде жауап береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
300 000 теңге жалақыдан қолға қанша тиеді?
2026 жылғы ережелер бойынша негізгі жұмыс орнында, 30 АЕК стандартты шегерімді қолданғанда шамамен 250 500 теңге. Зейнетақы жарнасы 30 000, МӘМС 6 000 және ЖТС шамамен 13 400 теңге ұсталады. Нақты сома шегерімдерге және жұмыс берушінің есебіне байланысты аздап өзгеруі мүмкін.
Жеке табыс салығы 2026 жылы қанша?
Жаңа Салық кодексі бойынша жалақыдан ЖТС 10% мөлшерінде ұсталады. Жылдық табыс 8 500 АЕК-тен асатын бөлігіне 15% мөлшерлеме қолданылады — бұл өте жоғары табыстарға ғана қатысты. Салық есептелер алдында табыстан зейнетақы жарнасы, МӘМС жарнасы және стандартты шегерім алынып тасталады.
Стандартты шегерім деген не және оны кім алады?
Бұл салық салынбайтын сома: 2026 жылы айына 30 АЕК. Оны негізгі жұмыс орнында жұмыс беруші өтініш бойынша қолданады. Бірнеше жерде жұмыс істесеңіз, шегерімді тек біреуінде аласыз.
Жұмыс беруші жалақыдан айыппұл ұстай ала ма?
Жоқ. Еңбек кодексінде айыппұл жоқ. Жалақыдан тек заңда көрсетілген жағдайда, сот шешімімен немесе қызметкердің жазбаша келісімімен ұстауға болады. «Кешіккені үшін айыппұл» — заң бұзушылық.
Жалақыдан ұсталған жарналар шынымен аударылғанын қалай тексеруге болады?
Зейнетақы жарналарын enpf.kz сайтында немесе ENPF қосымшасында, МӘМС төлемдерін egov.kz немесе ӘМСҚ сайтында тексеруге болады. Жұмыс беруші ұстап, бірақ аудармаса — бұл еңбек инспекциясына және салық органына шағым негізі.